This page is READ-ONLY. It is generated from the old site.
All timestamps are relative to 2013 (when this page is generated).
If you are looking for TeX support, please go to VietTUG.org

Anh cả hay anh hai? sự sứt mẻ của lịch sử

Added by tuonglientex about 3 years ago  »  Votes: 1/1

Bài viết này xin được làm rõ gốc tích, lai lịch sự khác biệt cách gọi người con đầu trong gia đình giữa hai miền Nam, Bắc. Vì liên quan đến nhiều vấn đề lịch sử nên nếu ai muốn nắm rõ hơn xin đọc thêm phần lai lịch Nam Bắc phân tranh trong lịch sử Việt Nam. Cũng nhân đây xin mạn phép trích tài liệu (chứ em độ này lười lắm) của cụ Trần Quốc Vượng - cuốn Trong Cõi (sách này chỉ ở Mỹ mới in, và có thể tìm được ở Việt Nam trong các web.):

"Lê - Trịnh - Nguyễn vốn đều quê xứ gốc Thanh:
  • Lê ở Thượng du (Nam Sơn),
  • Trịnh ở Trung du (Bồng Thượng), và
  • Nguyễn ở Hạ du (Gia Miên) của một lưu vực sông Mã.

Cả ba vốn là một ở buổi thịnh đầu Lê: Lê là ông chủ, là vua. Trịnh Nguyễn là đầy tớ, là bầy tôi, được nhà Lê cho nhiều quyền lợi, quyền hành và ruộng đất. Họ chành chọc nhau nhưng vẫn phò nhà Lê. Họ liên kết với nhau bằng quan hệ hôn nhân.

Rồi ở những "họ nhà quan" ấy, sự đời rất dễ biến "thông gia thành oan gia". Một cố đạo Tây sống ven biển xứ Thanh thế kỷ XVI đã viết trong một tài liệu rằng chính con rể (Trịnh Kiểm), đánh thuốc độc chết ông bố vợ (Nguyễn Kim) rồi đổ vạ đó cho một hàng tướng nhà Mạc là Dương Chấp Nhất. Bố vợ chết ít lâu thì con trai cả của bố vợ (Nguyễn Uông) cũng bị giết luôn.

Sự kiện sau càng góp phần khẳng định giả thuyết (của cố đạo) về cái chết của Thái Tổ Nguyễn Kim. Rút cục, ông Hai Nguyễn Hoàng phải cậy cục bà chị (Ngọc Bảo) xin với chồng (Trịnh Kiểm) cho mình vào làm trấn thủ Thuận Hoá (năm 1558).

Bắt đầu sự tách đôi Đàng Trong - Đàng Ngoài mà biểu tượng về mặt ngôn ngữ từ là sự tách phân Cả - Hai. Nửa nước phía Nam gọi người đứng đầu là "Hai" chứ không phải là "Cả", "Trưởng" như ngoài Bắc nữa, theo lời dẫn dụ của các cố đạo Tây, cũng bởi vì họ là chúa Chúa (Nguyễn) ở Đàng Trong mở đầu bằng ông Hai Hoàng vì ông Cả Uông đã bị giết và vì thế từ chúa đến quan rồi dân (đây là một ảnh hưởng "xuôi" từ dân "lên" triều đình) đều kiêng kỵ việc gọi tên ông "Cả", "anh Cả", "chị Cả"... và nhất thiết bắt đầu bằng "Hai", phong tục đó đến nay còn tồn tại theo quán tính.

Thoạt kỳ thuỷ, đấy chỉ là một sự trốn tránh, một sự chạy trốn để bảo toàn tính mạng của ông Hai Hoàng. Trốn từ xứ Thanh vào dinh Ái Tử, trị sở của xứ Thuận Hoá xưa."


Comments

Added by about 3 years ago

Cảm ơn tuonglientex.

Bài này đúng là "độc". Đây là lần đầu tiên mình nghe một giải thích của cách gọi anh hai, anh cả.

Added by tuonglientex about 3 years ago

có một số cách giải thích khác nhưng tính thuyết phục không cao và lý luận không uyên thâm bằng cái này :D

Added by minhhaitk about 3 years ago

ThankS! bài này giải thích hay và có dân lối!

Added by nqt about 3 years ago

Thế thì mình hỏi tiếp luôn:
  • Ở nhà mình: anh (chị, em) đều xưng hô ``anh (chị, em)'' rồi kèm theo ``tên'': chẳng hạn: anh Hà, em My!
  • Ở miền nam thì: anh hai, anh ba,....
  • Ở miền Bắc thì: anh cả, (người thứ hai trở đi) tiếp theo gọi là gì?